રજામાં કેટલો પગાર કપાય? ÷26, ÷30 કે ÷31: એક દિવસના પગારનો પૂરો હિસાબ

રજાનો પગાર કપાત કાઢવા માટે મહિનાના પગારને તમારા આધારથી ભાગો: મહિનાના કેલેન્ડર દિવસ, નક્કી 30 દિવસ, અથવા 26 કામકાજના દિવસ. પછી કર્મચારી જેટલા દિવસ ગેરહાજર રહ્યો તેનાથી ગુણો. ₹15,600 પગાર પર 2 દિવસની રજાનો કપાત ₹1,006 (ઓક્ટોબરમાં ÷31), ₹1,040 (÷30) અથવા ₹1,200 (÷26) થાય છે. કોઈ કાયદો એક જ ભાજક નક્કી કરતો નથી. પણ વેતન સંહિતા (Code on Wages) એક મર્યાદા મૂકે છે: કપાત મહિનાના પગારનો એટલાથી મોટો ભાગ ન હોઈ શકે, જેટલો ભાગ ગેરહાજર દિવસો જરૂરી કામકાજના દિવસોનો છે.

ત્રણેય રીત, પૂરો હિસાબ

એક કર્મચારીનો પગાર મહિને ₹15,600 છે, રવિવાર અઠવાડિક રજા છે, અને તે 2 દિવસ આવ્યો નહીં.

રીત	એક દિવસનો પગાર	2 દિવસનો કપાત	સામાન્ય રીતે કોણ વાપરે છે
કેલેન્ડર દિવસ (ઓક્ટોબરમાં 31)	₹503	₹1,006	મહિના પ્રમાણે હિસાબ રાખતી દુકાનો અને ઓફિસો
નક્કી 30 દિવસ	₹520	₹1,040	દર મહિને એક જ દર ઇચ્છતા વેપારીઓ
26 કામકાજના દિવસ	₹600	₹1,200	ફક્ત કામના દિવસ ગણતી ફેક્ટરીઓ અને દુકાનો

ત્રણેય રીત ચલણમાં છે અને તેમાંથી કોઈ પોતે ખોટી નથી. પણ એ જ 2 દિવસ પર ₹194 નો ફરક પડે છે, અને પગારના દિવસે ઝઘડો આનાથી જ થાય છે. એક રીત પસંદ કરો, તેને નિમણૂક પત્રમાં (appointment letter) લખો, અને દરેક કર્મચારીને દર મહિને એ જ લાગુ કરો.

રજાના પગાર કપાત વિશે કાયદો શું કહે છે?

વેતન સંહિતા, 2019 (Code on Wages) 21 નવેમ્બર 2025 થી લાગુ છે. કલમ 18 "ફરજ પરથી ગેરહાજરી" માટે કપાતની છૂટ આપે છે, અને કલમ 20(2) તેની મર્યાદા નક્કી કરે છે. તે વેતન-ગાળામાં કપાત પગારનો એટલાથી મોટો ભાગ ન હોઈ શકે, જેટલો ભાગ ગેરહાજર દિવસો તે ગાળાના જરૂરી કામકાજના દિવસોનો છે. જૂના વેતન ચુકવણી અધિનિયમ, 1936 (Payment of Wages Act) માં પણ આ જ નિયમ હતો.

ઉદાહરણ: ઓક્ટોબર 2026 માં 31 દિવસ અને 4 રવિવાર છે, એટલે છ દિવસના અઠવાડિયામાં 27 કામકાજના દિવસ. 2 દિવસ ગેરહાજર એટલે 27 માંથી 2, તેથી કપાતની મર્યાદા ₹15,600 × 2 ÷ 27 = ₹1,156 છે. સીધું ÷26 કરવાથી ₹1,200 કપાય છે, જે મર્યાદાથી ₹44 વધારે છે. નવેમ્બર 2026 માં 5 રવિવાર છે, એટલે ફક્ત 25 કામકાજના દિવસ. ત્યારે મર્યાદા ₹1,248 થાય છે અને ÷26 (₹1,200) તેની અંદર રહે છે.

જો તમે ÷26 વાપરો છો, તો જે મહિનામાં ફક્ત 4 રવિવાર હોય તેમાં ખરા કામકાજના દિવસો સાથે મેળવી લો. કેલેન્ડર દિવસ અને નક્કી 30 વાળી રીત હંમેશા મર્યાદાની અંદર રહે છે. સંહિતા હેઠળ કેન્દ્ર અને રાજ્યોના નિયમો 2026 માં પણ બહાર પડી રહ્યા હતા. આ લેખ કાનૂની સલાહ નથી: તમારી નીતિ અલગ હોય તો તમારા રાજ્યના નિયમો જુઓ અથવા તમારા CA ને પૂછો.

નવેમ્બરનો પગાર: બે રીત એક જ જવાબ આપે છે

નવેમ્બરમાં 30 દિવસ હોય છે, તેથી "કેલેન્ડર દિવસ" અને "નક્કી 30" બંનેમાં એક દિવસનો પગાર ₹520 અને 2 દિવસનો કપાત ₹1,040 થાય છે. ફરક ફક્ત 31 દિવસવાળા મહિનાઓમાં અને ફેબ્રુઆરીમાં આવે છે. 28 દિવસના ફેબ્રુઆરીમાં કેલેન્ડર દિવસની રીત એક દિવસના ₹557 આપે છે, એટલે 2 દિવસનો કપાત ₹1,114.

કઈ રીત પસંદ કરવી?

• કેલેન્ડર દિવસ: મહિના પ્રમાણે યોગ્ય અને સમજાવવામાં સરળ ("31 દિવસનો પગાર હતો, 2 દિવસ આવ્યો નહીં"). કપાત દર મહિને થોડો બદલાય છે.
• નક્કી 30 દિવસ: આખું વર્ષ એક જ દર, જે ગયા મહિના સાથે પગાર મેળવતા કર્મચારીઓને ગમે છે. 31 દિવસવાળા મહિનામાં કપાત થોડો વધારે અને ફેબ્રુઆરીમાં થોડો ઓછો થાય છે.
• 26 દિવસ: ફેક્ટરીઓની રીત સાથે મેળ ખાય છે, અને ગ્રેચ્યુઇટીમાં પણ 15/26 નો આ જ હિસાબ ચાલે છે. આમાં એક દિવસનો કપાત સૌથી વધારે હોય છે, તેથી ઉપરની કાનૂની મર્યાદા સાથે મેળવી લો.

જે પણ રીત પસંદ કરો, પગાર વગરની રજા અને અડધા દિવસ પર પણ એ જ લાગુ કરો, અને પહેલા પગાર પહેલાં લેખિતમાં જણાવો, ઝઘડા પછી નહીં.

સ્ટાફ ખાતા આ હિસાબ કેવી રીતે કરે છે

સ્ટાફ ખાતાનું પેરોલ કેલેન્ડર દિવસની રીત વાપરે છે: મહિનાનો ગ્રોસ પગાર ÷ તમારા પગાર-ગાળાના દિવસ, પછી હાજરીમાંથી ગણેલા ગેરહાજર અને પગાર વગરની રજાના દિવસોથી ગુણાકાર. તમારો પગાર-ગાળો, ધારો કે, 26 તારીખથી 25 તારીખ સુધી હોય, તો તે એ જ ગાળાના દિવસ ગણે છે. આ રીતમાં એક દિવસનો કપાત ક્યારેય કલમ 20(2) ની મર્યાદાથી ઉપર જતો નથી. તમારી નીતિ 26 કે 30 દિવસની હોય, તો મફત પર-ડે પગાર કેલ્ક્યુલેટર માં ત્રણેય આંકડા સાથે જુઓ.

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

પગારને 26 થી ભાગવો કે 30 થી?

ભારતમાં બંને ચાલે છે, અને કોઈ પણ દરેક માલિક માટે ફરજિયાત નથી. ÷26 થી એક દિવસનો દર વધારે આવે છે, તેથી દરેક રજા વધારે મોંઘી પડે છે. ÷30 થી દર ઓછો આવે છે. એક પસંદ કરો, નિમણૂક પત્રમાં લખો, અને કપાત કલમ 20(2) ની મર્યાદામાં રાખો.

₹15,600 પગાર પર 1 દિવસની રજામાં કેટલું કપાશે?

31 દિવસવાળા મહિનામાં ₹503, 30 દિવસના આધારે ₹520, અથવા 26 દિવસના આધારે ₹600.

શું રવિવાર કે પગારવાળી રજાના દિવસનો પગાર કાપી શકાય?

કલમ 20 ફક્ત એ દિવસોની ગેરહાજરી પર કપાતની છૂટ આપે છે જે દિવસે કર્મચારીએ કામ પર હાજર રહેવાનું હતું, અને અઠવાડિક રજા કે પગારવાળી રજા તેમાં આવતી નથી. જો તમારી નીતિ બે ગેરહાજરી વચ્ચેના રજાના દિવસને અલગ રીતે ગણે છે ("સેન્ડવિચ" નિયમ), તો તેને નિમણૂક પત્રમાં લખો અને તમારા CA ને પૂછો.